X
تبلیغات
رایتل

فانوس

تاریخ خاورمیانه(2)


ایران در زمان جنگ جهانی دوم.

رضا شاه در ایران به اندازه ی همتای مصری خود، فاروق، بختیار نبود. ایران از نظر سوق الجیشی به همان اندازه ی مصر برای متفقین حائز اهمیت بود و پیشرویهای آلمان پس از جنگ شوروی در اوت 1941 احتمال تصرف ایران و منابع نفتی آن توسط آلمان را قوت گرفته بخشیده بود. از آنجایی که روسیه و انگلیس در طی تاریخ همواره به عنوان دو قدرت امپریالیستی متجاوز در نزد افکار عمومی و حکام ایرانی شناخته می شدند، تمایلات به سمت آلمان در دربار و ارتش ایران وجود داشت. نازیها از این وضعیت حتا پیش از جنگ نیز بهره برداری کرده بودند و کمپانیهای آلمانی نقش برجسته ای را در حرکت ایران به سمت صنعتی شدن بازی می کردند. تبلیغات نازیها در سطح کشور شدت داشت و مستشاران آلمانی در کشور فعال بودند. در همان ابتدای ورود شوروی به جنگ، ایران را تحت فشار قرار دادند تا اتباع و مستشاران آلمانی را از ایران اخراج کنند. رضا شاه دست به دامان امریکاییها شد و از آنها خواست تا از بی طرفی ایران در جنگ حمایت کنند. ایالات متحده اگرچه هنوز رسما در جنگ درگیر نشده بود اما به واسطه ی قرارداد 1941 مبنی بر کمک به بریتانیا برای رساندن تجهیزات و سوخت به شوروی از طریق خاک ایران متعهد شده بود. واشنگتن نسبت به درخواست رضا شاه بی تفاوت ماند و در عوض او را ترغیب به حمایت از متفقین در برابر هیتلر نمود. وضعیت با مخالفت دولت ایران با درخواست مشترک شوروی و بریتانیا جهت انتقال تجهیزات نظامی از طریق خاک ایران به سمت شوروی به بحران گرایید.


                             

در 25 آگوست1941 برابر با سوم شهریور 1320 شمسی، قشون شوروی و انگلیس از شمال و جنوب به ایران حمله کردند. عراق که با تغییر حکومت رشید علی گیلانی آنطور که در یادداشت قبل ذکر آن رفت، به بریتانیا کمک می رساند در این زمینه نیز پایگاه مناسبی برای قشون بریتانیا در حمله به ایران فراهم می کرد. قشون ایران بی آنکه توان مقاومتی داشته باشد در هم شکست. محمدعلی فروغی که از سوی رضا شاه برای سمت نخست وزیری پیشنهاد شده بود دولت را به ترک مقاومت و مذاکره ی بی درنگ با کشورهای مهاجم فراخواند. در جلسه ی کسب رای اعتماد در مجلس شورای ملی نطقی موجز که آنرا از اثربخش ترین سخنان یک سیاستمدار ایرانی در قرن بیستم به حساب می آورند، مردم به هراس افتاده را به آرامش و خویشتن داری فراخواند و اینطور عنوان کرد: "این روزها نیز بگذرد و کشور به سیاق سابق خود طی مسیر کند... می آیند و می‌روند؛ حوایجی دارند و به ما کاری ندارند". سرانجام در 16 سپتامبر همان سال رضا شاه به نفع پسر 23 ساله اش محمدرضا از سلطنت خلع شد. در 1942 به موجب قراردادی بین شوروی و انگلیس و امریکا، آنها متعهد شدند که تمامیت ارضی و استقلال ایران را به رسمیت بشناسند. به موجب قرارداد مذکور حضور قشون شوروی در شمال و قشون بریتانیا در جنوب، به منزله ی اشغال دائمی کشور توسط این دو به شمار نمی آمد و آنها متعهد می شدند که نهایتا ظرف مدت شش ماه پس از پایان جنگ خاک ایران را تخلیه نمایند. در قبال آن ایران متعهد می شد که در زمان جنگ با کمکهای نظامی نامعین خود به قوای متفقین کمک کند. سرانجام در سپتامبر 1943 ایران به آلمان اعلان جنگ داد و در دسامبر همان سال استالین، روزولت و چرچیل در اولین نشست مشترک خود در تهران بیانیه ای صادر کردند که در آن بر استقلال و تمامیت ارضی ایران تاکید شده بود. اهمیت ایران در تعیین سرنوشت جنگ به اندازه ای بود که به این کشور عنوان "پل پیروزی" دادند. نقش امریکا در ایران در زمان جنگ برجسته تر می شد و تا پایان جنگ در 1945 حدود سی هزار نیروی نظامی امریکایی در ایران مستقر بودند که به امر رساندن تجهیزات به شوروی و نیز مدیریت خط آهن ایران موسوم به پرشین کریدور مشغولیت داشتند و همچنین مسئول برقراری نظم در کشور بودند. پس از پایان جنگ، نیروهای امریکایی و انگلیس به تخلیه نیروهای خود از ایران پرداختند. دولت شوروی قبل از خاتمه جنگ درصدد به دست آوردن استخراج نفت شمال برآمد، اما چون با تصویب قانون منع اعطای امتیاز نفت در ایران در مجلس شورای ملی، از دریافت این امتیاز محروم شد، بنای مخالفت و ناسازگاری با دولت ایران را گذاشت و نیروهای خود را از ایران بیرون نبرد بلکه بسیار علنی در آبان ماه ۱۳۲۴ به پشتیبانی از جنبش‌های خودمختاری کردها و آذربایجانی ها در ایران پرداخت. ارتش شوروی از ورود نیروهای پلیس و ژاندارمری ایران به آذربایجان و کردستان خودداری کرد. کردها جمهوری مهاباد را با پشتیبانی شوروی برپا کردند و در آذربایجان، جعفر پیشه وری با حمایت شوروی فرقه ی دمکرات آذربایجان را برپا نمود.


                      

هواپیماهای آمریکا در فرودگاه آبادان آماده تحویل به

خلبانان شوروی برای انتقال به روسیه طی یک برنامه اجاره به شرط تملیک.

نظرات (0)
نام :
ایمیل : [پنهان میماند]
وب/وبلاگ :
برای نمایش آواتار خود در این وبلاگ در سایت Gravatar.com ثبت نام کنید. (راهنما)